(μετάφραση από The Rudolf Steiner Archive)

Ζυρίχη 17- 12 – 1912



Όταν λέμε ότι ο άνθρωπος σήμερα στην παρούσα εξελικτική κατάσταση, πρέπει να προσεγγίσει αυτό που μπορούμε να ονομάσουμε: κατανόηση της ώθησης – Χριστός, τότε μπορεί να σκεφθούμε: Τι γίνεται με έναν άνθρωπο, που δεν έχει ακούσει τίποτα για την ώθηση – Χριστός, ίσως δεν έχει ακούσει καθόλου το όνομα Χριστός. Μήπως αυτός ο άνθρωπος δεν έχει καθόλου αυτήν την ώθηση; Θα την προσπεράσει έτσι, γιατί δεν άκουσε το όνομα Χριστός; Πρέπει άραγε να γνωρίζουμε θεωρητικά αυτό που λέγεται ώθηση Χριστός για να εισέλθει η δύναμη του Χριστού στη ψυχή; Θα εξηγήσουμε αυτό το θέμα εξετάζοντας την ανθρώπινη ζωή από τη γέννηση μέχρι τον θάνατο.

Ο άνθρωπος έρχεται στον κόσμο κι είναι μισοκοιμισμένος στην πρώτη παιδική ηλικία. Πρέπει πρώτα να μάθουμε να αισθανόμαστε τον εαυτό μας ως Εγώ, να βρούμε τον εαυτό μας ως Εγώ και θα γίνεται όλο και πιο πλούσια η ψυχική μας ζωή με την αφομοίωση όλων εκείνων που συμμετέχουν σε εμάς μέσω αυτού του Εγώ. Πλησιάζοντας στον θάνατο, η ψυχική ζωή έχει γίνει πλουσιότερη, είναι πλέον ώριμη για να θέσουμε την ερώτηση: Τι γίνεται με τη ψυχική μας ζωή, όταν καταρρεύσει το σώμα; Είναι μια ιδιότητα ιδιαίτερα της φυσικής και της ψυχικής μας ζωής, ώστε αυτά που φέρουμε στη ψυχή από εμπειρίες της ζωής, από γνώσεις ζωής να γίνονται κάτι πιο σημαντικό, όσο πλησιάζουμε τον θάνατο, όλο και περισσότερο ορισμένες ιδιότητες εξαφανίζονται κι άλλες παρουσιάζονται, που είναι εντελώς προσωπικά διαφορετικές. Στην νεότητά μας μαζεύουμε γνώσεις, αποκτούμε εμπειρίες, τρέφουμε ελπίδες, τις οποίες όμως μπορούμε να αξιολογήσουμε μόνον αργότερα. Όσο περισσότερο προχωρούμε στην ηλικία, τόσο περισσότερο αρχίζουμε να αγαπούμε τη σοφία της ζωής.

Η αγάπη προς τη σοφία δεν είναι εγωιστική, καθόσον αυτή η αγάπη γίνεται όλο και μεγαλύτερη, όσο πλησιάζουμε προς τον θάνατο, μεγεθύνεται τόσο, όσο μικραίνει η προσδοκία να έχουμε κάτι από τη σοφία μας. Όλο και περισσότερο αγαπούμε αυτό το περιεχόμενο ψυχής. Η πνευματική επιστήμη μπορεί μάλιστα αρχικά να γίνει πειρασμός, καθώς ο άνθρωπος μπορεί να καταλάβει ότι η επόμενη ζωή εξαρτάται από την απόκτηση σοφίας σε αυτήν τη ζωή. Ένα καλό μερίδιο εγωισμού μπορεί να ανυψωθεί πάνω από αυτήν τη ζωή, ένεκα της πνευματικής επιστήμης, κι εδώ υπάρχει ένας κίνδυνος. Έτσι μπορεί να συμβεί, η πνευματική επιστήμη, που έχει κατανοηθεί λανθασμένα, να γίνει πειρασμός ψυχής. Αυτό είναι το δέλεαρ της πνευματικής επιστήμης. Αυτό είναι μέσα στην ιδιομορφία της. Μπορεί να παρατηρηθεί ότι η αγάπη προς τη σοφία της ζωής, παρουσιάζεται έτσι, όπως η άνθηση στο φυτό, όταν αυτό είναι ώριμο γι αυτό. Μπορούμε λοιπόν να παρατηρήσουμε ότι η αγάπη ξεπροβάλλει προς κάτι που βρίσκεται μέσα μας. Ο άνθρωπος έχει πολλαπλά προσπαθήσει να υπερπηδήσει την ώθηση της αγάπης σε ένα ανώτερο νόημα προς κάτι που βρίσκεται μέσα μας. Βρίσκουμε για παράδειγμα στους μυστικιστές την προσπάθεια να στρέψουν την τάση προς αυταρέσκεια σε νόημα αγάπης προς τη σοφία και να την ακτινοβολήσουν σε ένα ωραίο φως. Προσπαθούν εμβαθύνοντας στην δική τους ψυχική ζωή, να βρουν μέσα τους τη θεϊκή σπίθα και να αισθανθούν τον ανώτερο εαυτό τους ως αυτήν τη θεϊκή σπίθα.

Στην ουσία ο άνθρωπος διαμορφώνει ως σοφία ζωής μόνον τον σπόρο για την επόμενη ζωή του. Αυτό μοιάζει με τον σπόρο που σχηματίζει ένα φυτό, αφού έχει περάσει τον χρόνο ανάπτυξης κι ωρίμανσης. Όπως από το φυτό μένει ως αποτέλεσμα ο σπόρος, έτσι κι ο άνθρωπος καταλήγει στη σοφία της ζωής, αυτό του απομένει. Ο άνθρωπος περνά από την πύλη του θανάτου, κι αυτό που τότε ωριμάζει ως πνευματικός πυρήνας της οντότητας, αποτελεί τον σπόρο για την επόμενη ζωή. Ο άνθρωπος το διαισθάνεται αυτό, μπορεί να γίνει μυστικιστής και να θεωρεί αυτό, που είναι μόνο σπόρος για την επόμενη ζωή, ως τη θεϊκή σπίθα, ως κάτι απόλυτο. Ερμηνεύεται έτσι, γιατί διστάζει να παραδεχθεί ότι αυτό είναι πράγματι ο ίδιος, αυτός ο πνευματικός σπόρος. Ο δάσκαλος Ekhart, Ιωάννης Tauler έλεγε: μιλούν για το Θεό μέσα μας, γιατί δεν γνωρίζουν τίποτα περί επανενσάρκωσης. Αν συλλάβουμε τον νόμο της επανενσάρκωσης, τότε αναγνωρίζουμε τη σημασία της αγάπης στον κόσμο, στον καθένα και στο σύνολο. Καταλαβαίνουμε με την έννοια πεπρωμένο (κάρμα) εκείνο, το οποίο στη μια ζωή είναι η αιτία κι έχει το αποτέλεσμά του στην επόμενη. Στο νόημα της αιτίας κι αποτελέσματος, εμείς ως άνθρωποι δεν μπορούμε να μιλάμε σωστά για αγάπη, ούτε για πράξεις αγάπης κι εξισορρόπησής της. Θα πρόκειται για ενέργειες, που έχουν κάποιο αντάλλαγμα, αλλά αυτό δεν έχει τίποτε να κάνει με την αγάπη. Οι πράξεις αγάπης είναι τέτοιες που αρχικά δεν αναζητούν κάποιο αντάλλαγμα στην επόμενη ζωή.

Ας σκεφθούμε για παράδειγμα ότι εργαζόμαστε κι έτσι κερδίζουμε χρήματα. Μπορεί όμως να γίνει και διαφορετικά, όπως να εργαζόμαστε δίχως να έχουμε κάποιο ενδιαφέρον και δεν παίρνουμε μισθό, αμοιβή, γιατί με την εργασία μας ξεπληρώνουμε χρέη. Μπορούμε να φανταστούμε έτσι ότι αυτός ο άνθρωπος έχει ήδη καταναλώσει αυτό που μπορεί να κερδίσει από την εργασία του. Θα του ήταν πιο ευχάριστο να μην είχε χρέη, αλλά να είναι υποχρεωμένος να εργάζεται για να ξεπληρώνει τα χρέη του. Αυτό το παράδειγμα, ας το μεταφέρουμε στη γενική μας ανθρώπινη δραστηριότητα: όλα όσα κάνουμε από αγάπη παρουσιάζονται έτσι, όπως όταν εργαζόμαστε για να ξεπληρώσουμε παλαιά χρέη. Εξετάζοντας το θέμα απόκρυφα φαίνεται ότι κάθε τι που συμβαίνει από αγάπη, δεν φέρνει αμοιβή (αντάλλαγμα), αλλά αποτελεί αντικατάσταση κάποιου πράγματος που έχει ήδη αναλωθεί. Οι μοναδικές ενέργειες (πράξεις), για τις οποίες στο μέλλον δεν θα πάρουμε τίποτα, είναι αυτές που γίνονται από γνήσια, από αληθινή αγάπη. Ίσως τρομάξουμε με αυτήν την αλήθεια. Ευτυχώς οι άνθρωποι στη συνείδηση εγρήγορσης δεν γνωρίζουν τίποτα γι αυτό. Στο υποσυνείδητό τους όλοι γνωρίζουν αυτό και γι αυτό δεν προχωρούν τόσο ευχάριστα σε πράξεις αγάπης. Αυτός είναι ο λόγος που υπάρχει τόσο λίγη αγάπη στον κόσμο. Οι άνθρωποι αισθάνονται ενστικτωδώς ότι στο μέλλον από τις πράξεις αγάπης δεν θα έχουν τίποτα για το Εγώ τους. Μια ψυχή πρέπει να είναι πολύ προχωρημένη στην εξέλιξή της, για να της αρέσουν οι πράξεις αγάπης, από τις οποίες η ίδια δεν έχει κάποιο αντάλλαγμα να πάρει. Η ώθηση σε αυτήν την κατεύθυνση δεν είναι τόσο ισχυρή στην ανθρωπότητα. Από την πνευματική επιστήμη μπορούμε όμως να βρούμε ισχυρές ωθήσεις για πράξεις αγάπης.

O εγωισμός μας δεν ικανοποιείται από τις πράξεις αγάπης, αλλά αντίθετα ο κόσμος έχει πολλά να περιμένει από αυτές. Η απόκρυφη επιστήμη λέει: η αγάπη είναι για τον κόσμο ό,τι ο Ήλιος για την εξωτερική ζωή. Δεν θα μπορούσε καμιά ψυχή να ευδοκιμήσει, αν η αγάπη απουσίαζε από τον κόσμο. Η αγάπη είναι ο ηθικός ήλιος του κόσμου. Δεν θα ήταν ανόητο το ενδιαφέρον, η ευχαρίστηση που έχει ένας άνθρωπος για τα λουλούδια ενός αγρού, αν επιθυμούσε να εξαφανιστεί ο ήλιος από τον κόσμο; Αν αυτό μεταφερθεί στον ηθικό τομέα, τότε σημαίνει: πρέπει να μας ενδιαφέρει να διεισδύει μια υγιής εξέλιξη στις συσχετίσεις της ανθρωπότητας. Είναι σοφό, αν έχουμε διασκορπίσει όσο το δυνατόν περισσότερη αγάπη πάνω σε όλη τη γη. Είναι σοφό αν και μόνο υποβοηθούμε την αγάπη στη γη.

Τι μας δίνει η πνευματική επιστήμη; Μαθαίνουμε τα γεγονότα της εξέλιξης της γης, ακούμε για το πνεύμα της γης, για την επιφάνειά της και τις αλλαγές της, για το γίγνεσθαι του ανθρώπινου σώματος κ.λ.π, μαθαίνουμε ακριβώς τις δραστηριότητες μέσα στην εξέλιξη. Τι σημαίνει αυτό; Τι σημαίνει αν οι άνθρωποι δεν θέλουν να ξέρουν τίποτα από την πνευματική επιστήμη; Δεν έχουν κανένα ενδιαφέρον γι αυτά που μας μεταδίδει; Τότε όποιος δεν γνωρίζει τον Κρόνο, όποιος δεν γνωρίζει την ύπαρξη του Ήλιου και της παλαιάς Σελήνης ή δεν θέλει να ξέρει γι αυτά, αυτός δεν γνωρίζει και τη Γη. Η αδιαφορία είναι έντονος εγωισμός. Εγωισμός είναι όταν ο άνθρωπος δεν έχει ενδιαφέρον για τον κόσμο. Ενδιαφέρον για κάθε τι υπαρκτό αποτελεί ανθρώπινο καθήκον. Επιθυμούμε κι αγαπάμε λοιπόν τον Ήλιο με την δημιουργική του δύναμη, με την αγάπη του για την ευφορία της γης και των ανθρώπινων ψυχών. Αυτή η μάθηση του γίγνεσθαι της γης αποτελεί την πνευματική σπορά για την αγάπη προς τον κόσμο, γιατί μια πνευματική επιστήμη δίχως αγάπη θα ήταν κίνδυνος για την ανθρωπότητα. Δεν οφείλουμε όμως να επιβάλλουμε την αγάπη, αλλά αυτή θα έλθει, στον κόσμο με τη διάδοση της γνώσης των πραγματικών πνευματικών θεμάτων. Η πνευματική επιστήμη κι οι αληθινές πράξεις αγάπης πρέπει να είναι ένα.

Η αγάπη, η αισθαντική είναι η αφετηρία για το δημιουργικό, αυτό που αρχίζει να υπάρχει. Δίχως αισθαντική αγάπη δεν θα υπάρχει πλέον τίποτα αισθαντικό στον κόσμο. Δίχως την πνευματική αγάπη δεν δημιουργείται τίποτα πνευματικό στην εξέλιξη. Όταν εξασκούμε αγάπη, καλλιεργούμε την αγάπη, τότε ρέουν στον κόσμο δημιουργικές δυνάμεις. Μήπως θέλουμε να το τεκμηριώσουμε διανοητικά; Οι δημιουργικές δυνάμεις έπρεπε να χυθούν στον κόσμο πριν από εμάς και τη διανόησή μας. Ως εγωιστές, βεβαίως, μπορούμε να αποστερήσουμε τις δημιουργικές δυνάμεις από το μέλλον, αλλά δεν μπορούμε να διαγράψουμε τις πράξεις αγάπης και τις δημιουργικές δυνάμεις του παρελθόντος. Στις πράξεις αγάπης του παρελθόντος χρωστάμε την ύπαρξή μας. Όσο δυνατοί είμαστε με αυτόν τον τρόπο, τόσο είμαστε χρεωμένοι προς το παρελθόν κι ό,τι μπορούμε να προσφέρουμε σε αγάπη είναι εξόφληση χρέους για την ύπαρξή μας. Έτσι μπορούμε να καταλάβουμε τις πράξεις ενός πολύ εξελιγμένου ανθρώπου, γιατί ένας πολύ εξελιγμένος άνθρωπος έχει μεγαλύτερα χρέη προς το παρελθόν. Είναι σοφό να ξεπληρώνει τα χρέη του με πράξεις αγάπης. Η ώθηση γι αγάπη αυξάνει με την άνοδο ενός ανθρώπου. Δεν αρκεί να αποκτά μόνο σοφία. Θα σας παρουσιάσω τη σημασία της αγάπης στο γίγνεσθαι του κόσμου. Αγάπη είναι εκείνο που μας υποδεικνύει πάντα τα χρέη της ζωής μας προς το παρελθόν, κι επειδή ξεπληρώνοντας τα χρέη, δεν έχουμε τίποτα για το μέλλον, γι αυτό οι ίδιοι δεν κατέχουμε τίποτα από τις πράξεις μας αγάπης. Οφείλουμε να αφήσουμε τις πράξεις μας αγάπης στον κόσμο κι αυτές καταγράφονται στο πνευματικό γίγνεσθαι του κόσμου. Εμείς οι ίδιοι δεν παίρνουμε κάτι, δεν γινόμαστε πληρέστεροι, με τις πράξεις μας αγάπης, αλλά ο κόσμος γίνεται πληρέστερος, τελειότερος με αυτές τις πράξεις μας. Καθόσον αγάπη είναι το δημιουργικό στον κόσμο.

Υπάρχουν παράλληλα με την αγάπη και δύο άλλες εξουσίες στον κόσμο. Πώς μπορούν να συγκριθούν με την αγάπη; Η μία εξουσία είναι η δύναμη κι η άλλη είναι η σοφία. Στην περίπτωση της δύναμης μπορούμε να μιλήσουμε για ασθενή δύναμη, για ισχυρότερη δύναμη και για παντοδυναμία. Το ίδιο και για τη σοφία, υπάρχουν βαθμίδες μέχρι την πανσοφία, παντογνωσία. Κατά τον ίδιο τρόπο δεν γίνεται να μιλάμε για βαθμίδες της αγάπης. Τι είναι παν-αγάπη, αγάπη προς όλα τα όντα; Δεν γίνεται στην αγάπη να μιλάμε για ποσοστά, όπως για ποσοστά γνώσεων ή δύναμης μέχρι την παντογνωσία ή παντοδυναμία. Με την αύξηση αυτών των ποσοστών, η οντότητά μας γίνεται πληρέστερη. Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο, αν αγαπάμε μερικά ή περισσότερα όντα. Αυτό δεν έχει να κάνει με την πληρότητα της οντότητάς μας. Η αγάπη προς κάθε τι που ζει, δεν συγκρίνεται με την παντοδυναμία. Οι έννοιες του μεγέθους, της αύξησης δεν εφαρμόζονται το ίδιο στην αγάπη.

Στο θεϊκό Ον που ζει και κυριαρχεί στον κόσμο, μπορούμε να αποδώσουμε το χαρακτηριστικό της παντοδυναμίας; Ας αφήσουμε εδώ κατά μέρος τις συναισθηματικές μας προκαταλήψεις. Αν ο Θεός ήταν παντοδύναμος, τότε θα έκανε τα πάντα, όσα γίνονται και τότε θα ήταν αδύνατη η ανθρώπινη ελευθερία. Η παντοδυναμία του Θεού θα απέκλειε την ανθρώπινη ελευθερία. Η παντοδυναμία της Θεότητας αναμφίβολα δεν υφίσταται, αν ο άνθρωπος μπορεί να είναι ελεύθερος.

Έχει το θεϊκό παντογνωσία; Επειδή ο ανώτατος σκοπός του ανθρώπου είναι η επιδίωξη να ομοιάσει στον Θεό, τότε έπρεπε η επιδίωξή μας πλησιάζει προς την πανσοφία. Είναι πανσοφία το ανώτατο αγαθό; Αν πανσοφία είναι το ανώτατο αγαθό, τότε θα έπρεπε ανά πάσα στιγμή να ανοίγεται ένα τεράστιο χάσμα μεταξύ του ανθρώπου και του Θεού, που είναι Πάνσοφος. Ο άνθρωπος θα έπρεπε κάθε στιγμή να συνειδητοποιεί αυτό το χάσμα, αν ο Θεός κρατούσε για τον εαυτόν του αυτό το ανώτατο αγαθό και το αποστερούσε από τον άνθρωπο. Η βαθύτερη, η πιο ουσιώδης ιδιότητα της Θεότητας δεν είναι ούτε η παντοδυναμία, ούτε η πανσοφία, αλλά η αγάπη. Πρόκειται για την ιδιότητα, που δεν επιδέχεται καμία αύξηση. Ο Θεός είναι πλήρης αγάπη, είναι καθαρή αγάπη, είναι γεννημένος, ας πούμε, από την ουσία της αγάπης. Ο Θεός είναι καθαρή, αυτούσια αγάπη, όχι η ανώτατη σοφία, η ανώτατη δύναμη. Ο Θεός κράτησε την αγάπη και μοιράστηκε τη δύναμη και τη σοφία με τον Εωσφόρο και τον Άριμαν. Με τον Εωσφόρο μοιράστηκε τη σοφία και με τον Άριμαν τη δύναμη. Κι αυτό το έκανε, ώστε ο άνθρωπος να είναι ελεύθερος και με την επιρροή της σοφίας να μπορεί να προχωρά.

Αν αναζητήσουμε να βρούμε την ουσία κάθε δημιουργίας, τότε καταλήγουμε στην αγάπη. Ο λόγος της ζωής είναι η αγάπη. Μια άλλη ώθηση που ακολουθεί την πορεία της εξέλιξης είναι τα όντα να γίνονται σοφότερα και δυνατότερα, ισχυρότερα. Πληρότητα συντελείται με σοφία και δύναμη. Τον τρόπο που διαφοροποιείται η εξέλιξη με τη σοφία και τη δύναμη, τον βλέπουμε στην πορεία της ανθρωπότητας. Έχουμε μια συνεχή εξέλιξη και την ώθηση Χριστός, που εισήλθε κάποτε στην ανθρωπότητα με το Μυστήριο του Γολγοθά. H αγάπη δεν εισήλθε στον κόσμο τμηματικά, αλλά ρέει ολόκληρη προς την ανθρωπότητα ως μια θεϊκή χάρη. Η αγάπη εισέρχεται στην ανθρωπότητα ως κάτι έτοιμο ολοκληρωμένο, ο άνθρωπος όμως μπορεί να αφομοιώσει αυτήν την προσφορά σταδιακά. Εδόθη μια θεϊκή ώθηση αγάπης, όπως θα μας ήταν χρήσιμη, ως γήινη ώθηση.

Η αληθινή αγάπη δεν αυξάνει ούτε μειώνεται. Η αγάπη είναι τελείως διαφορετική από τη σοφία και τη δύναμη. Η αγάπη δεν γεννά ελπίδες για το μέλλον, είναι εξόφληση του χρέους για το παρελθόν. Τέτοια θέση έχει επίσης το Μυστήριο του Γολγοθά μέσα στην εξέλιξη του κόσμου. Άραγε, η Θεότητα όφειλε κάτι στην ανθρωπότητα;

Με την επιρροή του Εωσφόρου εισήλθε κάποιο στοιχείο στην ανθρωπότητα, το οποίο σε σύγκριση με την προηγούμενη κατάσταση δημιούργησε την ανάγκη να δοθεί κάτι. Αυτό το νέο που εισχώρησε οδήγησε σε μια πορεία καθόδου. Δημιουργήθηκε ένα είδος χρέους. Το Μυστήριο του Γολγοθά έδρασε αντίθετα κι έδωσε τη δυνατότητα να εξοφληθεί όλο το χρέος. Η ώθηση του Γολγοθά δεν συνέβη για να αφαιρεθούν οι αμαρτίες από εμάς τους ανθρώπους, λόγω της πτώσης μας κατά την εξέλιξη, αλλά για να προκληθεί ένα αντίβαρο στην επίδραση του Εωσφόρου στην ανθρωπότητα. Ας υποθέσουμε, ότι κάποιος δεν γνωρίζει τίποτα τα όσα μας μεταφέρονται μέσω των Ευαγγελίων, αλλά γνωρίζει τη ριζική διαφορά του χαρακτήρα της σοφίας και δύναμης, την διαφορά αυτών των δύο με την αγάπη. Ένας τέτοιος άνθρωπος είναι σύμφωνος με το χριστιανικό πνεύμα. Ακόμη κι αν δεν γνωρίζει για το Μυστήριο του Γολγοθά, είναι χριστιανός. Όποιος γνωρίζει την αγάπη, κι ότι υπάρχει για να ξεπληρώνονται τα χρέη κι ότι δεν φέρνει πλεονεκτήματα για το μέλλον, αυτός είναι χριστιανός. Η κατανόηση της φύσης της αγάπης (αγάπη δίχως αναμονή κάποιου κέρδους, ανταλλάγματος) καθιστά τον άνθρωπο χριστιανό. Μόνο με τη γνώση του κάρμα κι επανενσάρκωσης, ο άνθρωπος μπορεί να γίνει μεγάλος εγωιστής, αν δεν λάβει υπόψη του την ώθηση αγάπης, την ώθηση Χριστός, γιατί τότε αποκτούμε αυτό που καταπιέζει τον εγωισμό από τη γνώση της Θεοσοφίας. Με την κατανόηση της ώθησης Χριστός επιτυγχάνουμε την εξισορρόπηση. Επειδή η Θεοσοφία είναι απαραίτητη, γι αυτό προσφέρεται σήμερα στην ανθρωπότητα. Ένας μεγάλος κίνδυνος υφίσταται όμως, αν ασχολούμαστε μόνο με τη Θεοσοφία δίχως την ώθηση Χριστός, την ώθηση της αγάπης, θα μας αυξηθεί περισσότερο ο εγωισμός και θα τον εκτρέφουμε ακόμη και πέρα από τον θάνατο. Δεν πρέπει βέβαια να συμπεράνουμε ότι λέω να μην ασχολούμαστε με τη Θεοσοφία, αλλά να μάθουμε ότι η κατανόηση της ουσίας της αγάπης χρειάζεται στην Θεοσοφία.

Τι συνέβη τελικά στο Μυστήριο του Γολγοθά; Γνωρίζουμε ότι γεννήθηκε ο Ιησούς της Ναζαρέτ, ότι μεγάλωσε με τον τρόπο που μας λένε τα Ευαγγέλια, ότι η βάπτιση στον Ιορδάνη έγινε στα τριάντα του χρόνια, ότι μετά ο Χριστός έζησε τρία χρόνια στο σώμα του Ιησού του Ναζωραίου και διεκπεραίωσε το Μυστήριο του Γολγοθά.
Πολλοί άνθρωποι νομίζουν ότι αυτό το Μυστήριο είναι κάτι ανθρώπινο, ότι πρόκειται για μια πράξη που συντελείται στα πλαίσια της Γης, ότι πρόκειται για μια γήινη πράξη. Δεν είναι όμως έτσι. Πρόκειται για κάτι που πρέπει να γίνει θεατό από ανώτερους κόσμους. Από εκεί εξετάζεται το Μυστήριο του Γολγοθά, πώς διεκπεραιώθηκε στη Γη.

Ας βάλουμε πάλι μπροστά μας την αρχή της γήινης εξέλιξης κι αυτή του ανθρώπου. Ο άνθρωπος είχε τότε κάποιες πνευματικές δυνάμεις. Μετά τον πλησιάζει ο Εωσφόρος και βρισκόμαστε στο σημείο, όπου μπορούμε να πούμε ότι οι εξελισσόμενες, οι προχωρημένες Θεότητες δίνουν μέρος της παντοδυναμίας τους στον Εωσφόρο, για να μπορέσει ο άνθρωπος να γίνει ελεύθερος. Ο άνθρωπος βυθίζεται βαθύτερα στην ύλη από ό,τι υπήρχε πρόθεση γι αυτό. Ο άνθρωπος ξεφεύγει από του προοδευμένους Θεούς, καταπίπτει περισσότερο από ό,τι ήθελαν. Πώς μπορούν τώρα οι προοδευμένοι Θεοί να ανασύρουν τον άνθρωπο πάλι στα ύψη τους; Για να καταλάβουμε αυτό πρέπει να κοιτάξουμε όχι προς τη Γη, αλλά στη θεϊκή απόφαση, στο συμβούλιο των Θεών. Για τους θεούς ο Χριστός εκτελεί την πράξη για την επάνοδο των ανθρώπων στους Θεούς. Η πράξη του Εωσφόρου είναι λοιπόν μια πράξη στον υπεραισθητό κόσμο. Η πράξη του Χριστού λαμβάνει χώρα στο υπεραισθητό, αλλά και στον αισθητό κόσμο και δεν είναι μια πράξη που μπορεί να εκτελέσει ένας άνθρωπος. Η πράξη του Εωσφόρου συντελείται στον υπεραισθητό κόσμο. Τελικά ο Χριστός είχε κατέβει στη γη, για να εκτελέσει την πράξη του στη γη κι οι άνθρωποι είναι θεατές αυτής της πράξης. Το Μυστήριο του Γολγοθά είναι μια υπόθεση Θεών, όπου οι άνθρωποι κοιτούν. Η πύλη του ουρανού έχει ανοίξει κι από εκεί φωτίζει μια θεϊκή πράξη. Είναι η μοναδική πράξη της γης, που είναι εντελώς υπεραισθητή. Γι αυτό δεν είναι περίεργο το ότι αυτοί που δεν πιστεύουν στο υπεραισθητό, δεν πιστεύουν καθόλου στην πράξη του Χριστού. Θεϊκή πράξη είναι η πράξη του Χριστού, την οποία διαπράττουν ο Θεοί για τον εαυτό τους. Με αυτόν τον τρόπο το Μυστήριο του Γολγοθά ακτινοβολεί κι έχει ιδιαίτερη σημασία κι οι άνθρωποι καλούνται ως μάρτυρες αυτής της πράξης. Ένα ιστορικό τεκμήριο γι αυτό δεν υπάρχει, γιατί οι άνθρωποι είδαν μόνο την εξωτερική του πλευρά. Τα Ευαγγέλια όμως γράφτηκαν από την ενόραση του υπεραισθητού, γι αυτό είναι εύκολο να τα απαρνηθεί κάποιος, αν δεν έχει κάποια αίσθηση για το υπεραισθητό.

Το γεγονός του Μυστηρίου του Γολγοθά ανήκει από μια ορισμένη σκοπιά στις ανώτατες εμπειρίες του πνευματικού κόσμου. Η πράξη του Εωσφόρου συμβαίνει σε μια περίοδο, όπου ο άνθρωπος είναι ακόμη συμμέτοχος στον υπεραισθητό κόσμο. Η πράξη του Χριστού διαδραματίζεται μέσα στην υλική ζωή, είναι μια φυσική-πνευματική πράξη. Την πράξη του Εωσφόρου μπορούμε να την κατανοήσουμε, αν ερευνήσουμε με σοφία τον κόσμο. Για την κατανόηση της πράξης του Μυστηρίου του Γολγοθά δεν αρκεί καμία σοφία. Μπορούμε να έχουμε όλη τη σοφία αυτού του κόσμου, αλλά η πράξη του Χριστού μπορεί να παραμείνει για εμάς ακατανόητη. Γιατί; Διότι για την κατανόηση του Μυστηρίου του Γολγοθά είναι απαραίτητη η αγάπη. Μόνον όταν η αγάπη ρέει μέσα στη σοφία κι αντιστρόφως, τότε είναι δυνατόν να κατανοηθεί το Μυστήριο του Γολγοθά. Μόνον όταν ο άνθρωπος αναπτύξει αγάπη προς τη σοφία βαδίζοντας προς το θάνατο. Αυτό που χρειαζόμαστε περνώντας την πύλη του θανάτου, είναι σοφία ενωμένη με την αγάπη, γιατί διαφορετικά θα πεθάνουμε δίχως σοφία ενωμένη με αγάπη. Γιατί την χρειαζόμαστε; Φιλοσοφία είναι αγάπη προς τη σοφία. Η παλαιά σοφία δεν ήταν φιλοσοφία, γιατί η παλαιά σοφία δεν γεννήθηκε από αγάπη, αλλά από αποκάλυψη. Μια φιλοσοφία της ανατολής δεν υπάρχει, αλλά μια σοφία της ανατολής. Η φιλοσοφία ως αγάπη της σοφίας ήλθε στον κόσμο με τον Χριστό. Τότε έχουμε τον ερχομό της σοφίας από την ώθηση της αγάπης. Αυτή ήλθε στον κόσμο με την ώθηση Χριστού. Πρέπει λοιπόν να εξασκήσουμε την ώθηση της αγάπης στην ίδια τη σοφία.

Η αρχαία σοφία που αποκτούσε ο ενορατικός μέσω αποκάλυψης, εκφράστηκε σε εξαίσια λόγια από την πρωταρχική προσευχή της ανθρωπότητας. (ex Deo nascimur). Αυτή είναι η αρχαία σοφία. Ο Χριστός που εξήλθε από τους πνευματικούς κόσμους, συνέδεσε την αγάπη με τη σοφία, που ξεπερνά τον εγωισμό, αυτός είναι ο στόχος της. Πρέπει όμως να πάει αυτόνομη, ελεύθερα από το ένα ον στο άλλο. Γι αυτό άρχισε η ισχύς της αγάπης συγχρόνως με τον εγωισμό. Η απαρχή του κόσμου είναι η αγάπη, από αυτήν ξεπήδησε αυτόνομα ο εγωισμός κι αναπτύχθηκε. Η ώθηση του Χριστού, η ώθηση της αγάπης με τον καιρό θα υπερπηδήσει τον διαχωρισμό κι ο άνθρωπος θα μπορέσει σταδιακά να γίνει συμμέτοχος αυτής της δύναμης της αγάπης. Στα ιδιόμορφα μνημειώδη λόγια του Χριστού, εκχέεται η αγάπη στις καρδιές των ανθρώπων:
« Εκεί όπου δύο άνθρωποι συνευρίσκονται στο όνομά μου, εκεί βρίσκομαι κι εγώ ανάμεσά τους.» Έτσι αντηχεί στο παλιό ροδοσταυρικό ρητό, η αγάπη συνδεδεμένη με σοφία: In Christo morimur. Πεθαίνουμε εν Χριστώ.

Ο άνθρωπος ήταν προκαθορισμένος από τον Ιεχωβά να έχει ομαδικότητα ψυχής, σε σταδιακή διείσδυση με αγάπη διαμέσου της συγγένειας αίματος, ως όμως ατομικότητα ζει λόγω του Εωσφόρου. Αρχικά λοιπόν υπήρχε μια συνένωση των ανθρώπων και μετά ένας διαχωρισμός με την εωσφορική αρχή, η οποία προάγει την φιλαυτία κι αυτοδυναμία του ανθρώπου. Με τον εγωισμό ήλθε το κακό στον κόσμο. Έπρεπε αυτό να συμβεί, γιατί η σύλληψη του καλού δεν γίνεται δίχως το κακό. Ο άνθρωπος αποκτά τη δυνατότητα της ανάπτυξης της αγάπης, νικώντας τον εαυτόν του. Το κακό δίνει στον άνθρωπο τη δυνατότητα νικώντας τον εαυτό του, να αναπτύξει την αγάπη. Ο Χριστός έφερε στον βυθιζόμενο στον εγωισμό άνθρωπο, την ώθηση γι αυτήν την υπερνίκηση του εαυτού του και με αυτήν τη δύναμη να νικήσει το κακό. Κι έτσι με τις πράξεις Χριστού συνενώνονται εκείνοι που απέβαλαν τον εγωισμό. Με αυτό γίνονται στο βαθύτερό τους νόημα αληθινά τα λόγια του Χριστού, ο οποίος καθώς μας μιλά για τις πράξεις αγάπης μας, λέει: « Το παραμικρό που κάνατε σε κάποιον, το κάνατε σε μένα.» Έρευσε πάλι στο γήινο κόσμο εκείνη η θεϊκή πράξη αγάπης, η οποία θα διαποτίσει σταδιακά την εξέλιξη της ανθρωπότητας και παρά τις φθίνουσες φυσικές δυνάμεις θα αναζωογονηθεί το πνεύμα, γιατί δεν συνέβη απορρέοντας από τον εγωισμό, αλλά μόνο από το πνεύμα της αγάπης. « Per spiritum reviscimus» Από το Άγιο Πνεύμα θα αναστηθούμε.

Το μέλλον της ανθρωπότητας θα αποτελείται όμως κι από κάτι άλλο εκτός από την αγάπη. Ο επιδιωκόμενος στόχος θα είναι η πνευματική ολοκλήρωση. Αυτό το βρίσκετε να απεικονίζεται στην αρχή της μυστηριακής μου ποίησης «Η δοκιμασία της ψυχής». Αλλά όποιος κατανοεί τις πράξεις της αγάπης δεν θα δει κάτι στη δική του επιδίωξη για τελείωση, που να μπορεί να πει ότι είναι αυταπάρνηση. Τελείωση είναι κάτι με το οποίο θέλουμε να δυναμώσουμε την ατομικότητά μας να προαχθεί. Την αξία μας όμως πρέπει να την βλέπουμε στον κόσμο αποκλειστικά στις πράξεις αγάπης κι όχι στις πράξεις τελειοποίησης. Δεν πρέπει να πέσουμε σε καμία πλάνη σχετικά με αυτό. Αν κάποιος αναζητά να ακολουθήσει τον Χριστό πορευόμενος τον δρόμο της αγάπης και προς τη σοφία, τότε έχει τόση αξία αυτή η σοφία, αφού την θέτει στην υπηρεσία του κόσμου, όσο περισσότερο αυτή είναι διαποτισμένη με αγάπη.
Η σοφία που εμβαπτισμένη σε αγάπη, που συγχρόνως προάγει τον κόσμο και τον οδηγεί στον Χριστό, αποκλείει και το ψέμα. Καθόσον το ψέμα είναι αντίθετο με τα γεγονότα, Αυτός δεν γνωρίζει κανένα ψέμα. Το ψέμα προέρχεται από τον εγωισμό δίχως καμία εξαίρεση. Αν με την αγάπη έχουμε βρει τον δρόμο προς τη σοφία, τότε είμαστε διαποτισμένοι με την αυξανόμενη δύναμη της υπερνίκησις του εγωισμού, προχωρούμε με την αγάπη δίχως αντάλλαγμα και προς τη σοφία. Έτσι γίνεται ο άνθρωπος ελεύθερη ατομικότητα. Το κακό ήταν το υπόβαθρο, πάνω στο οποίο μπορούσε να λάμψει το φως της αγάπης. Η αγάπη είναι πάλι αυτή που καθιστά αναγνωρίσιμο το νόημα του κακού, τη θέση του κακού στον κόσμο. Το φως καθίσταται αντιληπτό, λόγω του σκότους. Μόνον ο ελεύθερος άνθρωπος μπορεί να είναι ένας σωστός άνθρωπος.

Ερώτηση για το αναγκαίο ψέμα.

Μια αποσιώπηση, από αγάπη, ένα αναγκαίο ψέμα, είναι πάντα μια πολύπλοκη πράξη. Ένα αναγκαίο ψέμα μπορεί να είναι απαραίτητο. Αρχικά ανάλογα τις περιστάσεις φαίνεται μια καλή πράξη, αλλά δημιουργεί πολύπλοκους δεσμούς. Με ένα αναγκαίο ψέμα δενόμαστε καρμικά με αυτόν που του το λέμε, δενόμαστε μάλιστα με την αδυναμία του. Αργότερα θα έχουμε κάτι να κάνουμε μαζί του. Θα είμαστε υποχρεωμένοι αργότερα να του πούμε την αλήθεια. Θα έχουμε να εξισορροπήσουμε έναν παράγοντα εξέλιξης αργότερα με μια αντιπαθητική αλήθεια, που θα είμαστε υποχρεωμένοι να του πούμε. Είναι καλό έτσι, γιατί όταν είμαστε υποχρεωμένοι να πούμε ένα αναγκαίο ψέμα, αυτό είναι ήδη καρμικό, όμως εγωιστικό, γιατί ένα αναγκαίο ψέμα είναι μια εγωιστική αγάπη, δεν έχει να κάνει με μια αληθινή πράξη αγάπης. Διότι το αναγκαίο ψέμα έχει κάποιο ποσοστό εξυπνάδας. Δεν βγαίνει από απόφαση αγάπης.